Stel je voor: je stuurt een geavanceerde robot maandenlang onder honderden meters ijs in de duisternis van Antarctica. Dit is geen sciencefiction, dit gebeurde echt. Wetenschappers stuurden een autonome onderwatervoertuig genaamd 'Ran' de diepte in om de geheimen van de ijskap te ontrafelen. Maar midden in een cruciale meting verdween de connectie plotseling.
Dit is geen verhaal over een verloren robot, maar over de cruciale, onzichtbare processen die onze mondiale zeespiegel bepalen. Wat Ran daar beneden ontdekte, verandert ons beeld van hoe snel Antarctica smelt. Je moet weten wat er onder die ijskap broeit, want dit raakt ons allemaal.
De missie in het onbekende
Ran is geen standaard duikboot. Het is een AUV (Autonomous Underwater Vehicle), ontworpen om taken uit te voeren waar menselijke duikers – en radiogolven – niet kunnen komen. Denk aan honderden meters massief ijs boven je hoofd.
Omdat radiosignalen en gps dwars door ijs niet dringen, moest Ran navigeren met behulp van complexe interne systemen en akoestische metingen ten opzichte van de zeebodem en de onderkant van het ijs. Ze voerden 14 succesvolle missies uit onder het Dotson Ice Shelf in 2022.
Eén trip duurde meer dan 24 uur volledig zonder enig contact met het onderzoeksteam bovenop het ijs. Dat is een lange tijd om te hopen dat je dure, onvervangbare robot niet vast komt te zitten.
Wat de 'blinde' kaart onthulde
Met behulp van sonartechnologie bracht Ran maar liefst 139,66 km² in kaart. Wat ze vonden, was fascinerend en beangstigend tegelijk.
Onder de ijskap ontdekten de onderzoekers geomorfologische formaties die vanaf satellietbeelden onzichtbaar bleven:
- Vlakke plateaus en getrapte terrassen.
- Traanvormige kuilen en diepe geulen en kanalen.
Deze structuren zijn geen toeval. Ze bepalen hoe het ijs smelt en, cruciaal, hoe snel de zeespiegel stijgt. Het is alsof je de fundering van een huis in kaart brengt die je altijd al verborgen dacht.
Het contrast: waarom Antarctica niet overal even snel smelt
Waarom smelt het ene deel van het Dotson Ice Shelf sneller dan het andere? Dit heeft alles te maken met subtiele watertemperaturen – iets wat wij in Nederland met wisselvallig weer hierboven amper opmerken.
Het antwoord ligt in de Circumpolar Deep Water, een stroom van warmer en zouter water uit de Zuidelijke Oceaan. Dit water sijpelt onder de ijskap door en versnelt de erosie, met name aan de westkant.
Aan de westkant zien we smeltpatronen tot wel 12 meter per jaar!
Hoe anders is dat aan de oostflank. Daar houden koudere watermassa's het ijs beter vast. Dit contrast laat zien hoe gevoelig ijskapdynamiek is voor zelfs kleine temperatuurschommelingen in diep oceaanwater.
De risico's van werken zonder realtime data
Onderzoek onder het ijs is inherent gevaarlijk. Stel je voor dat je een complexe machine stuurt zonder dat je een noodknop kunt indrukken, omdat de verbinding wegvalt.
Onderzoekers kunnen niet direct reageren op problemen. Ran zelf was ooit zestien kilometer diep onder het ijs gemeld als 'vermist'. Hoewel de robot uiteindelijk terugkwam (en zijn data deelde met het prestigieuze tijdschrift Science Advances), was dit een koude herinnering aan de risico's.
De data die Ran verzamelde, helpt nu klimaatmodellen aanzienlijk te verbeteren. We krijgen nauwkeurigere voorspellingen over toekomstige ijsverlies. En dat is goud waard voor steden aan de kust, of je nu in Den Haag woont of in New York.
Wetenschappers weten dat klimaatverandering deze smeltpatronen alleen maar zal versnellen. Het begrijpen van de interactie tussen oceaanstromingen en de basis van de ijskap is nu noodzakelijker dan ooit om ons voor te bereiden op wat komen gaat.
Wat denk jij dat de meest verrassende ontdekking was die Ran de wetenschappers móest vertellen, zelfs als de communicatie wegviel?
