Denk terug aan die bizarre hittegolf van vorige zomer. Je voelde het, je zweette het, en de cijfers bevestigden het: het was absurd warm. Maar wist je dat die extreme weersituatie, die wetenschappers vroeger als 'nagenoeg onmogelijk' bestempelden, nu juist dankzij de klimaatverandering werkelijkheid is geworden?
De recente data van Copernicus en het Finse Meteorologisch Instituut (FMI) tonen een schokkend patroon. We staan op een kantelpunt waar zeldzaam de nieuwe realiteit wordt. Als je dacht dat de extreem hoge temperaturen een eenmalige afwijking waren, dan moet je dit lezen. Het vertelt ons veel meer over wat je de komende zomers in je eigen achtertuin kunt verwachten.
De hitte die niet mocht bestaan: 22 dagen boven 30 graden
Afgelopen juli zette Finland een record neer: 22 aaneengesloten dagen met temperaturen die de 30 graden Celsius overschreden in delen van het land. Dit was de langste hitteperiode ooit gemeten.
Mika Rantanen, onderzoeker bij het FMI, legt de kern van het probleem bloot: zonder klimaatverandering was deze hittegolf simpelweg niet denkbaar geweest. De opwarming van de aarde fungeerde als een katalysator, waardoor iets statistisch onmogelijks plotseling 'mogelijk' werd gemaakt.
Wat betekent dit concreet voor jouw dagelijks leven?
- De temperatuur lag in die periode circa 2 graden hoger dan het natuurlijke gemiddelde.
- Helsinki was vorig jaar 2,3 graden warmer dan zonder de invloed van klimaatverandering.
- Zelfs in het noorden, Sodankylä, was het 2,6 graden warmer dan verwacht.
Lapland's surrealistische herfst: Drie records op rij
Misschien nog wel verontrustender is wat er in het noorden gebeurt. Lapland heeft nu al drie opeenvolgende septembermaanden gehad die recordwarm waren. Rantanen geeft toe dat hij dit in zijn hele carrière nog niet heeft meegemaakt. Dit is geen willekeur meer; dit is een duidelijke trend.
Natuurlijk ervoer Finland ook stormen, zoals de Hannes- en Ulla-stormen. Maar volgens de experts zijn de extreemste hittegolven veel directer te herleiden tot de menselijke invloed dan de kracht van deze specifieke windstoten.
De 1,5-graden grens die we al maanden doorbreken
Wereldwijd was vorig jaar de op twee na warmste jaar ooit geregistreerd. Maar de echte schok volgt nu: de gemiddelde temperatuur over de laatste drie jaar lag voor het eerst structureel 1,5 graad boven het pre-industriële niveau.
Petteri Taalas, directeur-generaal van het FMI, is hier heel duidelijk over: "We hebben de grens van anderhalve graad tien jaar eerder bereikt dan verwacht. Het is een zorgwekkende ontwikkeling als we kijken naar het Akkoord van Parijs."
Dit betekent dat we sneller dan gedacht op weg zijn naar meer dan 2 graden opwarming, tenzij er drastisch wordt ingegrepen.
De onomkeerbare gevolgen en de blik op de toekomst
De warmte wordt voornamelijk door de oceanen geabsorbeerd – meer dan 90 procent van de extra warmte is daar terechtgekomen. Dit voedt extremen op zee. Dat zien we in toenemende overstromingen en heftigere tropische stormen.
Door de warmere oceanen bevat de atmosfeer gemiddeld 10 procent meer vocht. Wanneer het regent, regent het dus veel heviger. Dit veroorzaakt de overstromingen waar we nu in diverse delen van de wereld meldingen van zien, en geeft extra energie aan tropische cyclonen.
IJs en water: Een langdurig probleem
De polen ervaren extreem hoge temperaturen, wat de aanloop geeft voor het smelten van gletsjers en zeespiegelstijging. Helaas is dit proces, volgens Taalas, mogelijk niet meer te stoppen voor de komende duizenden jaren, tenzij we een manier vinden om massaal CO2 uit de lucht te filteren – iets wat we nu nog niet kunnen.
Is er nog hoop? De verrassende rol van China
Toch is er een lichtpuntje in de duisternis dat ons eraan herinnert dat actie rendeert. Ironisch genoeg komen de beste voorbeelden van klimaatmitigatie momenteel uit China, 's werelds grootste vervuiler.
Taalas merkt op dat China zijn piek van emissies vijf jaar eerder bereikte dan gepland en serieuze stappen zet richting CO2-neutraliteit in 2050. Ze zijn marktleider geworden in de technologieën die we nodig hebben:
- Wind- en zonne-energie.
- Elektrische voertuigen.
De wetenschappers concluderen dat de negatieve trend van extremen nog te stoppen is. Als we de opwarming rond de 2 graden kunnen houden – met de huidige inspanningen lijkt dit rond de jaren 2060 te kunnen lukken – kunnen we de escalatie van hittegolven, overstromingen en droogtes keren.
Wat is jouw meest opvallende weersherinnering van de afgelopen twee zomers? Denk je dat wij als samenleving snel genoeg reageren op deze 'nieuwe normaal'-weersomstandigheden?
