Stel je voor: je loopt door een afgelegen, stoffig gebied en stuit op een afdruk in de aarde die bijna echt niet menselijk lijkt. Het is een mysterie dat al miljoenen jaren oud is. Voorheen was het een gokwerk van wetenschappers, vergelijkbaar met het zoeken naar de perfecte muiltje voor Assepoester.
Maar nu is er een slimme, nieuwe tool die het archeologische speurwerk drastisch verandert. Vergeet onzekere labels; deze app, gebouwd met kunstmatige intelligentie, kan nu met verrassende nauwkeurigheid voetafdrukken van dinosaurussen identificeren. Dit is geen sciencefiction meer, en het wijzigt de hele manier waarop we naar het verleden kijken.
De mythe van het perfecte label doorbreken
Paleontologen hebben altijd geworsteld met een fundamenteel probleem. Wanneer ze een voetafdruk vinden, is het haast onmogelijk om de gigant die de afdruk achterliet direct te traceren. Dat komt doordat de afdruk niet alleen afhangt van de voet zelf, maar ook van de ondergrond – denk aan nat zand versus droge klei.
Professor Steve Brusatte merkte op dat eerdere AI-systemen vaak faalden. Ze leerden van afdrukken die mensen al een label hadden gegeven. Als de menselijke identificatie fout was, was de AI dat ook. Dit is een klassiek geval van ‘garbage in, garbage out’.
Tweeëntwintigduizend onbekende afdrukken
De onderzoekers, onder leiding van Dr. Gregor Hartmann, hebben het over een andere boeg gegooid. In plaats van gelabelde data te gebruiken, stopten ze 2.000 ongelabelde silhouetten van afdrukken in hun nieuwe AI-systeem.
De machine kreeg de opdracht om de afdrukken zelf te vergelijken en te clusteren op basis van de meest betekenisvolle verschillen. De AI identificeerde acht ‘kenmerken’ die cruciaal waren voor de variatie in de afdrukken.
- Spreiding van de tenen.
- Mate van grondcontact.
- De positie van de hiel.
Dit is fascinerend, want de AI bepaalde zélf wat belangrijk was, zonder menselijke sturing over de vorm van de voet.
De DinoTracker App: Jouw eigen digitale paleontoloog
Het systeem is nu vertaald naar een gratis app genaamd DinoTracker. Het mooie van deze tool is de interactiviteit. Je kunt een silhouet uploaden en de app toont je de zeven meest gelijkende afdrukken die het kent.
Bovendien kun je de afdruk manipuleren door aan die acht kenmerken te ‘draaien’. Je ziet direct hoe het veranderen van de tenenspreiding de vergelijking met andere sporen beïnvloedt. Het is alsof je de aardlaag van miljoenen jaren geleden aan het ‘doorspitten’ bent, maar dan op je telefoon.
In de praktijk bleek het systeem verbazingwekkend effectief. Hoewel experts nog de context (leeftijd, materiaal) moeten tweaken, matchte de AI-classificatie in ongeveer 90% van de gevallen met de hypotheses van ervaren wetenschappers. Dat is een enorme stap voorwaarts voor veldwerk, mocht je ooit in Limburg (of elders) een verdachte afdruk vinden.
Het vogelvoet-raadsel: Ouder dan we dachten?
Een van de meest spraakmakende resultaten behelst afdrukken uit het Trias en vroege Jura. De AI bevestigde wat experts al vermoedden: sommige van deze afdrukken lijken verbluffend veel op die van moderne vogels.
Het probleem? Deze sporen zijn ongeveer 60 miljoen jaar ouder dan het oudste bekende vogel-skelet, Archaeopteryx. Brusatte suggereert dat dit op zichzelf geen direct bewijs is voor vroege vogels, maar eerder voor voorlopers daarvan, of vleesetende dinosaurussen (theropoden) met al zeer vogelachtige voeten.
Maar hier komt de nuance: niet iedereen is overtuigd. Sommige experts waarschuwen dat deze vogelachtige vorm wellicht het resultaat is van hoe de voet van een gewone theropode wegzakte in zachte grond. De vorm van de afdruk is in dat geval de oorzaak, niet noodzakelijkerwijs de voet zelf.
Het blijft dus puzzelen, maar nu met een tool die de menselijke vooroordelen uit het proces haalt. Wat denk jij dat het meest bepalend is voor de vorm van een voetafdruk: de voet of de ondergrond?
