Heb je het gevoel dat je de laatste tijd de mooiste momenten aan de hemel mist? Veel mensen kijken omhoog, zien een heldere stip, en denken: dat is alles. Maar op zaterdag 10 januari gebeurt er iets speciaals dat je echt niet wilt missen, zelfs als je geen enthousiaste sterrenkijker bent.
We hebben het over Jupiter, die op 4 uur 's ochtends (onze lokale tijd is even anders, maar het effect is nu te zien) haar zeldzame 'oppositie' bereikt. Dit is meer dan alleen een heldere planeet; dit is een kosmische uitlijning die de komende maanden zoiets niet meer zal vertonen. Als je nu naar de hemel kijkt, zie je een kosmisch schouwspel dat je smartphone perfect kan vastleggen.
Wat is die 'oppositie' van Jupiter precies?
Laten we de sterrenkunde even vertalen naar iets wat je in de keuken herkent. Oppositie betekent simpelweg dat de Aarde precies tussen de Zon en Jupiter staat. Zie de Zon als de lamp, de Aarde als jij, en Jupiter als de achterkant van je huis. Je kijkt direct tegen de helderste kant van de planeet aan.
Dit is belangrijk omdat je objecten op hun helderst ziet, net als wanneer je een rijpe tomaat direct in de zon houdt. In de praktijk betekent dit dat **Jupiter deze dagen zijn absolute maximum helderheid bereikt**. Hij schittert feller dan bijna elke ster in de lucht, zelfs feller dan Sirius, de helderste ster op ons noordelijk halfrond.
Het schaduwspel van Callisto: De onverwachte gast
Maar de echte reden dat je deze week je wekker moet zetten, is de maan Callisto. Terwijl Jupiter perfect is uitgelijnd, loopt Callisto – een van zijn vier grote manen – dwars over het oppervlak van de gasreus. Dit noemen we een transit.
Ik heb dit fenomeen zelf een paar keer proberen te fotograferen, en het is lastig, maar de beloning is groot. Rond 2 uur 's nachts begon de maan al aan haar reis. Kijk rond 4 uur 's ochtends: Callisto is dan bijna precies in het midden van Jupiter.
Let hier goed op: Omdat de schaduw van Callisto nu ook direct op ons gericht is, kan de rand van die maan er vreemd uitzien. Je ziet mogelijk een subtiele donkere waas of een lichte vervorming aan de rand van Callisto. Dat is het bewijs dat je de schaduw op de wolkenlagen van Jupiter ziet vallen. Dit effect is alleen zichtbaar tijdens de oppositie.
Hoe je Jupiter en Gemini nu spot (zelfs als je een ochtendmens bent)
Je hoeft niet per se om 4 uur 's nachts buiten te staan. Dankzij de oppositie komt Jupiter op rond zonsondergang en gaat hij pas na zonsopgang onder. Je hebt dus de hele avond en vroege ochtend om hem te zien.
Zoek zaterdagavond na 17:00 uur in het oosten. Je ziet Jupiter vlakbij de ster Pollux (een van de 'tweelingen' in het sterrenbeeld Gemini). Jupiter is met een magnitude van -2.7 zo helder dat je geen dure telescoop nodig hebt om hem te zien. Met een simpele verrekijker kun je Callisto zelfs al zien als een minuscuul stipje naast het heldere lichtpunt.
Praktische Tip voor de Amateurfotograaf
Als je een moderne smartphone hebt, probeer dan de 'Pro-modus' of 'Expert-modus' te gebruiken. Zet de sluitertijd niet té lang (houd het onder de 1/10 seconde), want anders zie je enkel een waas. Verlaag de ISO naar 100 of 200 om de helderheid te controleren, en pan niet. **Een lichte zoom is beter dan een te lange belichting.** Je zult verrast zijn hoe goed je de vier grootste manen (de Galileïsche manen) vast kunt leggen als je deze instellingen aanhoudt.
Kortom, dit weekend hebben we een perfecte, heldere blik op onze grootste buurman. Het is de moeite waard om die eerste kop koffie buiten op te drinken om dit fenomeen mee te maken.
Heb jij al geprobeerd Jupiter op deze manier te fotograferen? Wat was voor jou de grootste verrassing bij het observeren van planeten dichterbij dan normaal?
