Stel je voor: je bent midden in een alledaagse klus, zoals het uitgraven van een vijver in een rustig Pools dorpje. Dan stuit je op iets dat je wereld even stilzet. Niet zomaar een steen, maar een schedel. Een enorme schedel, begraven in een zandlaag op drie meter diepte. Dit is geen oefening; dit gebeurde echt in Nowa Korzeniówka, nabij Płock.
Dit is precies waarom je dit verhaal tot het einde moet lezen. Want die ene toevallige vondst van Janas Kozłowskis is een directe lijn naar het Pleistoceen, de tijd van de mammoeten en de wolharige neushoorns. Wat hier werd gevonden, verandert ons beeld van de oeroude bewoners van Europa.
De zware vondst die de aarde verborg
Toen dhr. Kozłowskis die krakende vondst deed, wist hij meteen dat dit geen gewoon beenderenstuk was. Het betreft een fragment van een schedel van de steppewisent (Bison priscus), een gigantische voorouder van de huidige Europese bizon.
Het gewicht alleen al was een indicatie van hoe oeroud deze vondst was. De steppewisent was een beest van ongeveer 900 kg en kon bij de schoft meer dan twee meter hoog zijn. Ter vergelijking: de huidige wisenten in het oosten van Polen zijn een stuk kleiner en verlegen vergeleken met hun prehistorische neef.
Waarom dit exemplarisch is voor uw lokale geschiedenis
Veel mensen gooien tuinafval weg of negeren vreemde vondsten in hun achtertuin. Maar Kozłowskis deed het juiste: hij stopte met graven, informeerde zijn leidinggevende en de grondbezitter, en gaf het zware stuk af aan het Aardmuseum in Warschau.
Wat ik in mijn werk vaker zie, is dat mensen dit soort vondsten onderschatten. Het museum benadrukte terecht: "Dit is een uitstekend voorbeeld van hoe belangrijk het is om dergelijke vondsten te melden." U kunt letterlijk een stukje geschiedenis redden dat anders verpulverd zou worden door een graafmachine.
Wat de steppewisent ons leert over Nederland
Hoewel de vondst in Polen ligt, is het relevant voor ons hier in Nederland. De steppewisent zwierf in het Pleistoceen (ongeveer 2,6 miljoen tot 11.700 jaar geleden) door heel Europa, inclusief de gebieden die nu onder de Noordzee liggen of waar wij onze polders bewerken.
Dit zijn de feiten die de vondst bevestigen:
- De steppewisent evolueerde waarschijnlijk in Zuid-Azië, tegelijkertijd met de oerrund (Bos primigenius).
- Hun horens konden een spanwijdte van een halve meter bereiken, veel langer dan die van moderne bizons.
- Ze verdwenen aan het einde van de laatste ijstijd en werden vervangen door de kleinere Europese bizon (Bison bonasus).
Het cruciale inzicht: Genetisch gezien zijn onze huidige bizons en de uitgestorven steppewisenten nauw verwant, maar door de veranderende landschappen (van steppe naar bos) paste de kortere variant zich beter aan. Uw typische Nederlandse weiland, gevormd door de laatste duizenden jaren, was ooit de jachtomgeving van deze kolossen.
Praktische tip: Wat nu met onverwachte vondsten?
Als u tijdens het aanleggen van een terras in de achtertuin plotseling op een vreemd gevormd object stuit, volg dan deze stappen. U hoeft niet direct naar Warschau te bellen, maar u wilt de archeologische waarde niet vernietigen:
- Stop onmiddellijk met graven rondom de vondst. Maak de omgeving voorzichtig schoon met een zachte borstel (zoals de kwast van een schilder).
- Maak foto's van de vondst in situ (hoe het lag) en vanuit verschillende hoeken met een herkenbaar voorwerp ernaast (een muntstuk of sleutel).
- Neem contact op met de lokale archeologische dienst of een gespecialiseerd museum. Zij kunnen vaak gratis een inschatting maken.
Het belangrijkste is: laat het liggen en beweeg het niet. Hoe je de context weghaalt, vernietig je de wetenschappelijke waarde, hoe mooi het voorwerp ook is voor je schoorsteenmantel.
De vondst van Kozłowskis bewijst dat onze bodem nog vol zit met verhalen die duizenden jaren oud zijn. Het is fascinerend om te bedenken welke andere reuzen er nog onder onze voeten liggen te wachten.
Wat is het oudste object dat jij ooit vond tijdens een simpele klus in huis of tuin?
