Je kent ze van Jurassic Park: de Triceratops met zijn imposante hoorns en kraag. Miljoenen jaren geleden dachten paleontologen dat dergelijke 'gehoornde' dinosaurussen Europa massaal hadden overgeslagen. Het idee was dat de Europese dinosauriërsoorten geïsoleerd raakten en daardoor vreemde, afwijkende vormen ontwikkelden. Een recente vondst in de Hongaarse Bakony verstoort dit beeld volledig.
Dit is niet zomaar een leuk weetje voor de dinsdagavond. De analyse van dit nieuwe fossiel herschrijft de complete stamboom van de Krijt-periode in Europa. Als je geïnteresseerd bent in hoe we de prehistorie zien, moet je dit eigenlijk nu weten.
De 'Ajkaceratops': Een Stukje Noord-Amerika in Hongarije
Het ging allemaal om die ene vindplaats in Iharkút, een gebied dat 90 miljoen jaar geleden een subtropisch eilandengebied was, doorspekt met rivieren en dichte bossen. Hier groef men resten van de Ajkaceratops kozmai, een planteneter die waarschijnlijk niet groter was dan een forse pony.
Wat we al wisten: deze dinosaurus had geen imposante hoorns of een grote nekkraag, de kenmerken waardoor Aziatische en Noord-Amerikaanse verwanten zo beroemd zijn. Wat we niet wisten, was hoe deze soort precies in de familie paste.
De verrassende puzzelstukjes van de schedel
Wetenschappers, waaronder professor Attila Ősi, analyseerden recente vondsten, met name een prachtig bewaard gebleven deel van een schedel. Door deze met moderne CT-scans driedimensionaal in kaart te brengen, konden ze de anatomie nauwkeurig vergelijken met andere fossielen uit o.a. Transsylvanië.
De sleutel lag in de details:
- De structuur van de kaak en tanden bleek identiek aan die van een tot dan toe apart geclassificeerde soort, de Mochlodon vorosi. Twee soorten waren dus één.
- Een klein, maar cruciaal openingetje tussen de oogkas en de neusgaten wees onmiskenbaar naar de familie van de Ceratopsia (de gehoornde groep).
Een Britse paleontoloog die aan het onderzoek meewerkte, merkte op: "Het is alsof je denkt dat je een konijn observeert, en dan ontdek je dat het eigenlijk een kleine antilope is." Precies dat gebeurde hier.
Het Grote Leugen van Europese Isolatie
Voorheen dachten veel experts dat de dinosauriërs in de kleine Krijt-eilanden van Europa zo ver verwijderd raakten van hun Aziatische en Noord-Amerikaanse neven, dat ze unieke, lokale kenmerken ontwikkelden. Dit fenomeen, dat we nu zien bij moderne eilanden zoals Madagaskar, zou ook hier de regel zijn.
Dit nieuwe onderzoek gooit roet in het eten. De Ajkaceratops blijkt een relatief vroege, wat primitievere tak van de Ceratopsia. Dit suggereert dat de gehoornde dinosaurussen juist via Europa contact hielden met Noord-Amerika.
Wat we nu zien, is dat veel van wat men als 'typisch Iguanodont' (een andere plantenetende groep) bestempelde, eigenlijk gewoon vroege, niet-gehoornde Ceratopsia waren. We hebben ze honderd jaar lang in de verkeerde wetenschappelijke 'lade' gestopt.
Praktische les voor de moderne onderzoeker (en voor jou)
Dit archeologische drama leert ons dat we met te weinig bewijs (of te oude interpretaties) de hele geschiedenis verkeerd kunnen inschatten. Dit komt vaak voor bij dit soort onderzoek, net zoals je soms jarenlang de verkeerde techniek gebruikt voor het onderhoud van je cv-ketel, totdat een specialist langs komt met één simpele, maar cruciale tip.
Onthoud dit bij het interpreteren van 'onbekende' fossielen: Kijk altijd kritisch naar de basisclassificatie. Wat als de eigenschappen die je ziet, eenvoudigweg een minder bekende, vroege vorm van een veel grotere, bekende familie zijn?
Conclusie: De Kaart Moet Opnieuw Gemaakt Worden
Het beeld van een vreemd Europees dinosauriërgat klopt niet. De Krijt-ecosystemen op het noordelijk halfrond waren veel meer met elkaar verbonden dan gedacht, en we moeten stoppen met het zien van Europa als een evolutionaire afzondering. De Ajkaceratops bewijst dat de lijnen tussen continenten veel langer open bleven dan men dacht.
Dit is de kracht van veldwerk, waar professor Ősi nog steeds successen boekt dankzij langdurige financiering en toewijding. We wachten nu op nog meer bewijs uit dat Iharkút. Welke andere 'unieke' Europese dinosauriërs blijkt volgens jou stiekem een verre neef van de T-Rex te zijn?
