Je dacht misschien dat januari rustig was op het kosmische front, maar je hebt zojuist een van de meest zeldzame planeet-events van onze tijd gemist. Terwijl wij wakker werden op 8 januari, stonden Mars en Venus letterlijk op één lijn met onze zon. Dit is geen typisch sterrenkijken; dit werd vastgelegd door speciale instrumenten die we normaal gesproken niet gebruiken.
Waarom is dit belangrijk? Omdat de kans dat je dit nog een keer ziet, veel verder weg ligt dan je pensioen. Ik heb de beelden gezien en het feit dat deze twee werelden zo dicht bij onze ster kwamen, is een fascinerend inkijkje in de mechanismen van ons zonnestelsel die de meeste mensen volledig ontgaan.
Waarom je dit in de krant niet zag
Het is logisch dat je dit fenomeen niet met het blote oog kon zien. We hebben het niet over een gewone dagelijkse zonsopgang. De samenstand vond plaats vlak langs de Zon, wat betekent dat alleen gespecialiseerde apparatuur — coronagrafen — het konden registreren.
Wat is een coronagraaf precies? Stel je voor dat je de felheid van de zon wilt verminderen tot het niveau van een gewone gloeilamp, zodat je de veel zwakkere halo eromheen kunt zien. Dat doet dit instrument. Het is alsof je een extreem dikke, zwartgeblakerde pet opzet, maar dan met wiskundige precisie.
De astronomische precisie van de ontmoeting
Het fascinerende is de nabijheid. De planeten stonden slechts ongeveer één graad van elkaar verwijderd én van de zon. Denk aan je pink die je op armlengte houdt; dat is ongeveer één graad. Dit is uitzonderlijk dichtbij.
Het is de banale wiskunde van de banen die dit moment zo zeldzaam maakt.
- Mars heeft een baan die zo'n 2 graden helt ten opzichte van de Aarde.
- Venus is iets gekanteld, ongeveer 3,5 graden.
Omdat ze net 'boven' of 'onder' de ecliptica (de baan van de Aarde) bewegen, liepen ze elkaar net mis, in plaats van dat ze elkaar verduisterden. Dat is het verschil tussen een bijna-botsing en een totale occultatie.
Wanneer zie je dit weer? De harde waarheid
Dit is waar de meeste mensen een zucht van teleurstelling slaken. Zo'n nauwe driedubbele samenstand is een waar astronomisch verzamelobject. Volgens de berekeningen die wetenschappers nu maken, moeten we wachten tot het jaar 2267 voor een herhaling van dit specifieke schouwspel.
Dat is meer dan 200 jaar wachten. Als je nu 30 bent, zit je kleinkind waarschijnlijk ook nog te wachten.
Wat nu met Venus en Mars? Hun nieuwe locaties
Hoewel de grote show voorbij is, beginnen de planeten nu hun eigen pad te vervolgen, wat op termijn weer interessant wordt voor de nachthemel boven bijvoorbeeld Amsterdam of Utrecht.
Venus beweegt nu weg naar de linkerflank van de zon. Tegen maart zal zij vallen in de positie van de 'avondster', duidelijk zichtbaar na zonsondergang. Mars daarentegen, beweegt naar rechts en zal z’n entree maken in de ochtendschemering, zichtbaar voor de vroege vogels in het voorjaar.
Wees niet teleurgesteld: je hebt de primeur gemist, maar het 'achtergrondprogramma' begint nu pas.
De zeldzame Venus-transit: Een toekomstige kans
We hadden geluk dat de planeten niet exact in lijn stonden met de zon. Als dat wel was gebeurd, hadden we een Venus-transit gezien, waarbij Venus als een klein zwart stipje direct over de zonneschijf beweegt.
Dit is nog zeldzamer dan de planetenstappen. De laatste was in 2012. Als je serieus overweegt om dit Fenomeen vast te leggen, moet je je agenda bijwerken tot 11 december 2117. Het is een sterke herinnering dat de hemel niet wacht op onze vakantieplanning.
Dit soort gebeurtenissen, vastgelegd door apparatuur als de SOHO-satelliet, zijn een gratis ticket naar de diepste geheimen van ons zonnestelsel, zonder dat je je bankrekening hoeft aan te spreken. Het is de moeite waard om de beelden van de coronagrafen op te zoeken.
Ben jij iemand die normaal gesproken de sterren naloopt, of laat je dit soort ‘technische’ astronomie aan de professionals over?
