Herinner je je nog de tijd dat elke nieuwe smartphone in je broekzak voelde als een kleine raketlancering? Die tijd is voorbij. Decennialang vertrouwde de techwereld op één ongeschreven regel: transistors werden kleiner, chips sneller, en wij kregen automatisch meer rekenkracht. Maar ik heb slecht nieuws: die comfortabele zekerheid is nu echt verdwenen.
De wet van Moore — het idee dat het aantal transistors op een chip elke twee jaar verdubbelt — is niet langer de motor achter exponentiële groei. Dit is geen ramp, maar het dwingt ons wel anders naar technologie te kijken.
Waarom de oude motor hapert
Halverwege de vorige eeuw was het simpel. Ingenieurs maakten transistors (de digitale schakelaars) steeds kleiner. Dit zorgde automatisch voor snellere apparaten, nauwkeurigere weersvoorspellingen en uiteindelijk de opkomst van machine learning. Het leek een natuurwet.
Maar de natuurkunde werkt tegen. We bereiken momenteel de fysieke limieten van hoe klein we deze schakelaars kunnen maken. Stoppen de verbeteringen? Nee. Maar ze zijn niet langer gratis en automatisch.
Veel mensen negeren dit, maar de dagelijkse prestatieverbetering is nu taakspecifiek, niet universeel.
Niet meer kleiner, wel slimmer
De opvolger van automatische krimp is slim ontwerpen. De focus ligt nu op het maximaliseren van de efficiëntie binnen de huidige fysieke grenzen.
- Nieuwe materialen: Engineers optimaliseren transistorstructuren om ongewenste energielekkages te verminderen. Dit levert kleine, maar cruciale winsten op in energiebeheer.
- Stapelen in plaats van uitspreiden: Chips lijken tegenwoordig meer op een flatgebouw dan op een plattegrond. Door componenten op elkaar te stapelen, hoeft data minder afstand af te leggen, wat tijd en stroom bespaart.
De revolutie van specialisatie: één chip kan niet alles
Misschien wel de grootste verschuiving is de overstap van de alleskunner naar het gespecialiseerde team. Vroeger moest de centrale processor (CPU) alles doen. Nu zien we een mix:
De CPU doet nog steeds de controle en de beslissingen. Maar voor zware taken schakelen we nu andere gespecialiseerde chips in:
- GPU's (Graphics Processing Units): Oorspronkelijk voor games, zijn nu de werkpaarden voor zware parallelle berekeningen.
- AI Accelerators: Hardware die specifiek is ontworpen om de duizenden kleine, repetitieve berekeningen van kunstmatige intelligentie razendsnel uit te voeren.
De performance van je nieuwe laptop hangt nu af van hoe goed deze verschillende specialisten samenwerken.
Kijk naar de experimentele horizon
Ondertussen werken wetenschappers aan technologieën die we nu nog niet in onze keukenkastjes vinden, zoals kwantum- en fotonische processoren (die licht gebruiken in plaats van elektronen). Deze zijn voorlopig geen vervanging voor je laptop, maar fungeren als gespecialiseerde co-processors.
Denk er zo over: waar een klassieke computer moeite heeft om miljoenen optimalisatiepaden in de logistiek te berekenen, kan een kwantumchip dit veel energie-efficiënter aanpakken. Ze vullen de gaten op waar klassieke systemen vastlopen.
Wat betekent dit voor jou (zeker als je in Nederland woont)?
Het betekent dat je niet langer mag verwachten dat alles vanzelf sneller wordt. Als je voor je werk veel simpele taken doet, merk je misschien weinig. Maar als je veel met nieuwe AI-tools werkt (“zien hoe de nieuwste ChatGPT-versie je e-mails samenvat”), of met complexe ontwerpprogramma’s werkt, zul je forse sprongen zien.
Leuk feitje voor de tech-liefhebber: Op recente supercomputing conferenties zagen we al hybride systemen die deze gespecialiseerde chips combineerden. Dit is de nieuwe standaard voor serieuze rekenkracht.
De post-Moore-tijdperk vereist dat we eerlijk blijven over wat we kopen. Prestatie is niet langer een erfenis; het is een ontworpen resultaat. Je betaalt er nu voor in complexiteit en in de efficiëntie waarmee software met de hardware praat.
Dus, als je binnenkort die nieuwe telefoon koopt, kijk dan niet alleen naar de grafiek van ‘algemene snelheid’, maar naar hoe goed hij die specifieke AI-taak aankan. Waar zie jij de grootste prestatieverbetering in je dagelijkse werk of hobby door deze verschuiving?
