Stel je voor: je wandelt in de ongerepte natuur bij Bariloche, een plek waar je de pure schoonheid van Patagonië verwacht te zien. Maar plotseling zie je iets wat er absoluut niet thuishoort: een bosje bomen dat de inheemse struiken overwoekert. Dit is geen horrorfilm, maar de realiteit rond het Manso-bekken. <De aanwezigheid van deze bomen is een ecologische tijdbom, en parkwachters zijn nu in de hoogste staat van paraatheid om een ware invasie de kop in te drukken voordat het te laat is.
De onzichtbare indringer: waarom de wilg de vijand is
De dreiging komt niet van een of ander woest roofdier, maar van een ogenschijnlijk onschuldige plant: de wilg (Salix sp.). Veel mensen kennen wilgen van sierlijke bomen langs rivieroeveren. Maar in Argentinië zijn ze vaak exotische, agressieve indringers. Ik merkte op dat de situatie bij het Ventisquero Negro meer dan zorgwekkend is.
Waarom wilgen zo'n succesvolle plaag zijn
Wat maakt deze bomen zo succesvol in hun veroveringstocht? Het sleutelwoord is vegetatieve voortplanting. Ze zijn meesters in overleven. Zelfs een klein stukje van een tak of wortel kan weer uitgroeien tot een volwaardige, concurrerende plant. Ze groeien razendsnel, waardoor de inheemse, laagblijvende vegetatie simpelweg geen schijn van kans krijgt.
- Ze verdringen de lokale flora: Inheemse planten worden verstikt omdat wilgen het zonlicht wegnemen.
- Ze veranderen het landschap: Ze veranderen de structuur van de natuurlijke omgeving, van struikgewas naar bos. Dit noemen experts 'ecosysteem-transformerende soorten'.
- Ze vermenigvuldigen zich extreem makkelijk: Zelfs als je de hoofdbom verwijdert, kunnen wortelresten elders opnieuw beginnen te groeien.
De ‘alarmfase’ bij Ventisquero Negro
Het begon met een routine-inspectie. Een parkwachter zag op een van de morenen langs het meer van Ventisquero Negro iets vreemds: ongeveer negen jonge bomen die daar absoluut geen zaken hadden te zoeken. Op deze hoogte en in dit gebied, dat gedomineerd wordt door lage struiken, waren ze duidelijk zichtbaar – zelfs vanaf de uitkijkposten.
Wat veel mensen over het hoofd zien, is de locatie. Het Ventisquero Negro is cruciaal: hier ontspringt de bovenloop van de Río Manso. Als de wilgen hier succesvol wortelen, zakt de invasie als een domino-effect stroomafwaarts mee door het hele stroomgebied. Dit betekent potentieel duizenden kilometers aan ecologische schade.
De operatie: gericht en meedogenloos
Toen de biologen van het Nahuel Huapi Nationaal Park de situatie evalueerden, wisten ze dat ze snel moesten handelen. De aanpak? Mechanisch verwijderen, wortel en tak eruit. In de eerste ronde in oktober werden van de 19 gevonden exemplaren er 11 direct verwijderd.
Maar de natuur is sluw. Bij een tweede inspectie in december vonden ze nog eens vier bomen die de eerste keer ontgaan waren. Dit bevestigde hun grootste angst: de invasie was uitgebreider dan verwacht. In totaal werden 23 exemplaren lokaal opgespoord en op de GPS vastgelegd.
De cruciale stap na het kappen? Het materiaal moest verbrand worden op een veilige plek. Dit is geen optie, maar een noodzaak. Een weggegooide tak kan in de vochtige omgeving van Patagonië direct opnieuw aanslaan.
Toekomstmuziek: de zoektocht naar de chemische 'sneeuwbal'
De parkwachters zijn realistisch: ze kunnen niet overal tegelijk zijn. "Als een invasie eenmaal massaal is, kun je alleen nog de schade beperken," legde een expert van het CENAC me uit. Daarom focussen ze op deze vroege stadia, waar precisie nog werkt.
Maar er is een interessant nieuw front in de strijd. Hoewel mechanisch verwijderen de standaard is, onderzoeken wetenschappers nu het gebruik van herbiciden op zeer kleine schaal. Dit vergt extreem veel onderzoek om te garanderen dat de chemicaliën de inheemse vissen en vogels niet raken. Het is een complexe afweging: een directe chemische oplossing versus de langzame, maar zekere ecologische verschuiving veroorzaakt door de wilgen.
Bovendien is er een direct veiligheidsrisico voor recreanten. In grotere gebieden, zoals delen van de Limay-rivier, creëren takken die in het water hangen zogenaamde 'zeefconstructies' (coladores). Dit zijn gevaarlijke obstakels in stromend water. De boodschap is duidelijk: de natuurlijke orde herstellen is niet alleen ecologisch belangrijk, het is ook essentieel voor onze veiligheid tijdens een zomertocht bij een van de Patagonische meren.
Het team plant de komende twee jaar elke twee maanden terug te keren om te controleren op uitlopers. Het is een marathon, geen sprint. Wat denk jij: is het ingrijpen in zo'n vroeg stadium voldoende om de wilgen voorgoed buiten de deur te houden, of is dit slechts een tijdelijke overwinning voor het inheemse bos?
