Velen zien kunstmatige intelligentie (AI) als louter een technische revolutie, maar ik merk dat deze technologie veel dieper snijdt dan alleen de economie. Zodra AI de ethiek en de menselijke besluitvorming raakt, botsen we op oude, fundamentele vragen. Waar vind je nog je morele kompas als algoritmes de touwtjes in handen lijken te nemen? Het is cruciaal om te begrijpen hoe religieuze concepten, zelfs in een seculiere samenleving, een nieuwe functie krijgen in dit digitale tijdperk.
AI en de seculiere samenleving: Meer dan alleen cijfers
In landen zoals Nederland, waar scheiding van kerk en staat een gegeven is, wordt religie vaak gereduceerd tot een privé-aangelegenheid. Maar AI dwingt ons om dit te herzien. Wanneer je de rechtvaardigheid van een algoritme bevraagt, kom je impliciet bij ethische kaders terecht, waar religie historisch de ruggengraat van vormde.
Ik zie dit gebeuren in de praktijk: de discussie over de eerlijkheid van AI-beslissingen (denk aan leningen of sollicitaties) is in de kern een morele afweging. Wat de wetenschap niet kan bieden—een universeel 'goed'—dat blijft een rol voor culturele en morele kaders.
De nieuwe functie van geloofsinstituten
AI automatiseert processen, wat de mens vaak een gevoel van ontkoppeling geeft. Dit is waar traditionele structuren hun waarde bewijzen, zij het in een seculiere gedaante. Ze bieden geen absolute waarheid meer, maar wel:
- Rust en stabiliteit in een snel veranderende wereld.
- Een historisch moreel referentiekader dat helpt bij complexe dilemma's.
- Het gevoel van sociale cohesie, iets wat een op algoritme gebaseerde samenleving moeilijk kan repliceren.
De technologie vervangt de religie niet; het onderstreept de noodzaak van menselijke waarden.
De valkuil: Wanneer AI de 'Absolute Waarheid' wordt
Het grootste gevaar is dat we AI-output gaan behandelen als onfeilbare dogma's. Dat is een moderne vorm van blinde vroomheid. Vanuit een seculier oogpunt moet de mens altijd de uiteindelijke verantwoordelijkheid dragen. De technologie blijft een instrument, net zoals een heilig geschrift een instrument van bezinning is.
Hoe AI religie ZELF kan ondersteunen (zonder de geloofspraktijk te veranderen)
Juist in de technologie schuilt een krachtig hulpmiddel voor de studie en het behoud van religieuze kennis. Denk hierbij aan het digitaliseren van oude manuscripten of het analyseren van complexe theologische teksten. Dit is geen zending; dit is informatiebeheer. Het helpt geloofsgemeenschappen hun erfgoed te beheren en misinformatie tegen te gaan.
Bijvoorbeeld, het helpt bij het opsporen van extremistische taal in online fora, niet door te oordelen over geloof, maar door patronen in gevaarlijke communicatie te herkennen. Dit is een taak voor de data-analist, niet voor de theoloog.
Praktische tip: Hoe jouw morele batterij vol blijft
Nu AI steeds meer beslissingen voor ons neemt, moeten wij bewuster worden van onze eigen ethische autonomie. De ‘hack’ hier is om bewust tijd vrij te maken voor reflectie, los van schermen. Beschouw dit als je wekelijkse ‘onderhoudsbeurt’ voor je menselijkheid:
- Kies één langzaam medium: Lees een non-fictie boek (misschien zelfs een klassiek filosofisch of spiritueel werk) zonder onderbrekingen. Geen 3 minuten durende video’s.
- Analyseer de beslissing: Als een app je een aanbeveling doet (product, nieuws, route), vraag jezelf af: Waarom is dit volgens het algoritme de beste optie? Wat mist de AI die ik wel weet?
- Focus op ‘waarom’ niet op ‘wat’: AI vertelt je wat je moet doen; religieuze/filosofische kaders helpen je het waarom te begrijpen. Dit versterkt je eigen besluitvormingsvermogen.
De wisselwerking tussen wetenschap en samenleving vereist een evenwicht; technologie stuurt de ontwikkeling, maar waarden bepalen de richting.
Kortom, de opkomst van AI in een seculiere context herdefinieert de rol van religie—niet als dogmatische macht, maar als essentieel cultureel en moreel archief. Het zorgt voor stabiliteit wanneer de technologie onzekerheid zaait.
Wat denk jij? Wanneer AI steeds beter wordt in 'weten', wat blijft er dan écht over voor ons menselijk inzicht? Laat het me weten in de comments!
G. Bekxhan
Tevens theoloog en onderzoeksassistent, Regionaal Centrum voor Religieuze Zaken, Turkestan Provincie
