Stel je voor: je staat op een plek die miljoenen jaren geleden door vuur en magma is gevormd, maar die nu zo vredig is dat je er bijna een picknickkleed wilt uitrollen. Veel mensen denken dat vulkanen alleen in verre, exotische oorden bestaan, maar de Nederlander die graag verrassende weekendtrips maakt, heeft iets spectaculairs op eigen bodem over het hoofd gezien.
Ik heb het over de regio van de Lage Sudeten, een gebied dat verborgen parels herbergt. Je kunt hier letterlijk in de maag van een oeroude vulkaan kijken. Dit is geen stoffig museum; dit is een openluchtexperiment van de geologische geschiedenis. Je moet erheen, en wel nu, want het uitzicht is uniek.
De ‘Poolse Fuji’: meer dan alleen een mooie kegel
In het zuidwesten van het land ligt een gebied van ongeveer 1300 vierkante kilometer dat bekend staat als het Land van Uitgedoofde Vulkanen. Een van de meest gefotografeerde toppen is de Ostrzyca, liefkozend de 'Poolse Fuji' genoemd vanwege zijn perfecte kegelvorm. Maar de échte verrassing ligt net daar vandaan, bij de Wilkołak (Wolfskop).
De kern van de zaak: wat je ziet is géén berg
Wat veel bezoekers de mist in gaat, is dat de top van de Wilkołak (slechts 367 meter hoog) geen échte vulkanische kegel meer is. Wat je ziet, is de nek – de versteende kern van de schoorsteen zelf. De oorspronkelijke berg is door erosie en tijd simpelweg weggesleten.
Dit is waar de fascinatie begint. Je kijkt hier naar de harde binnenkant van een geologische motor die 15,5 miljoen jaar geleden tot stilstand kwam. Het voelt alsof je door het gat in de aarde staart, nadat de hele buitenkant is verdwenen.
De steengroeve die de geschiedenis blootlegde
Ironisch genoeg is het de menselijke hebzucht die ons deze blik heeft gegund. Decennialang werd rondom de Wilkołak intensief basalt gewonnen. Dit harde, donkere gesteente werd zelfs gebruikt voor grote infrastructuurprojecten, zoals delen van de metro in Warschau.
- De winning stopte pas in delen rond 2019 na een flinke aardverschuiving op de oostflank.
- Gelukkig werd in 1959 al een deel van de berg (de Wilcza Góra) aangewezen als natuurreservaat om verdere schade te beperken.
- Vandaag de dag is de steengroeve grotendeels stil, wat het gebied een surrealistisch, bijna post-apocalyptisch uiterlijk geeft, omringd door uitgegraven wanden.
Het is deze mix van natuurlijke explosiviteit en menselijke exploitatie die de atmosfeer hier zo uniek maakt.
Van lanceerplatform tot wandelpad
Toen ik de lokale geschiedenis induik, ontdek ik een bizar detail dat totaal niet past bij een dreigende vulkaankrater. In de 19e eeuw stond er een herberg op de top. Maar de echte verrassing? In de Duitse tijd fungeerde deze precaire plek als een startbaan voor zweefvliegtuigen.
Probeer je dat eens voor te stellen: je bereidt je voor op een lange vlucht in een glider, terwijl je uitkijkt over een geologisch monument. Tegenwoordig is het terrein volledig toegankelijk en slim ingericht voor bezoekers.
Hoe je de vulkanische kern bereikt (en waar je moet picknicken)
Het mooie van dit gebied is dat het verrassend dichtbij ligt en de wandelroutes goed aangegeven zijn. Dit is perfect voor een zondagse uitstap vanuit een grotere stad.
Mijn advies voor een succesvolle trip: Begin in Jerzmanice-Zdrój. Na het oversteken van de Kaczawa rivier volg je de groene route. Binnen een klein uur sta je bovenop de kraterneks. Als je echt geen zin hebt in een stevige wandeling, kun je vanuit het nabijgelegen Złotoryja de Bolesława Krzywoustego volgen naar een kleine parkeerplaats direct onder het reservaat.
Neem je eigen boterhammen mee! Er zijn op de top picknicktafels neergezet. Zelfs op een drukke dag vind je hier een rustig plekje om te eten terwijl je de geschiedenis onder je voeten voelt.
Bovendien, als je toch in Złotoryja bent, vergeet dan niet dat dit een van de oudste steden van Polen is, beroemd om zijn goudwinning. Je kunt er goud zoeken in de rivierbeddingen of een mijn (Aurelia) bezoeken. Je combineert hier dus geologie, luchtvaartgeschiedenis én goudkoorts in één middag!
Heb jij weleens een voormalig industrieel gebied ontdekt dat nu een populaire toeristische trekpleister is? Deel je ervaringen hieronder!
