Stel je voor: een insect dat zo zeldzaam is dat wetenschappers dachten dat het uitgestorven was in jouw land. Decennialang was er slechts één historische melding. Totdat twee jaar geleden, onder de schors van een oeroude eik, een minuscule glimmende aanwezigheid werd ontdekt. Dit is geen fictie, dit gebeurde in het natuurgebied Soutok en het vertelt ons iets cruciaals over de ‘groene giganten’ die we dreigen te verliezen.
Dit beestje, de Pityophagus quercus (of in de volksmond: de glansknopkever), is een van de meest zeldzame kevers van Europa. Toen hij eindelijk weer opdook in 2022 na meer dan een eeuw stilte, was dat een signaal: deze bomen zijn goud waard.
Waarom de reuzen van Soutok zo uniek zijn
Veel mensen zien een oude eik als ‘gewoon een grote boom’. Maar voor specialisten is zo’n boom een hele wereld op zich. De Pityophagus quercus leeft namelijk onder de bast en voedt zich met de gangen van andere, kleinere schorskevers. Hij heeft die oude, dikke bast nodig om te overleven.
Lukáš Čížek van het Entomologisch Instituut benadrukt het belang: "De aanwezigheid van zo’n zeldzame kever onderstreept het belang van de massieve eiken in de Natura 2000-zone Soutok voor de biodiversiteit in ons land."
Het probleem: Dichtbegroeid en donker
Oude, uitgestrekte eiken hebben licht en ruimte nodig om zo te worden. Historisch gezien hielden boeren en herders deze gebieden open door middel van beweiding. Tegenwoordig zijn die traditionele methoden grotendeels verdwenen. Bossen groeien dichter, de concurrentie om zonlicht neemt toe, en de oude eiken, die wij zo bewonderen, sterven langzaam uit.
De regulering van rivieren en de aanleg van dijken hebben ook het waterregime veranderd. Oude bomen kunnen hier vaak slecht tegen, wat hun levensduur verder verkort.
Hoe we de ‘groene veteranen’ redden
Gelukkig is men in Soutok niet stil blijven zitten. De bescherming van deze bomen is een samenwerking tussen natuurbeheerders en de lokale bosbouw. Wat ze doen, is verrassend slim:
- Niet kappen: Sinds 2007 laten boswachters van Staatsbosbeheer staande dode of stervende bomen met veel biodiversiteit staan op open plekken.
- Ruimte maken: In open gebieden worden bomen die te dicht op elkaar staan (en zo de oude reuzen verstikken) uitgedund om licht te creëren.
- Nieuwe generatie: Op de randen van de weides worden actief nieuwe eiken geplant, zodat er een toekomst is voor de nieuwe generatie ‘groene giganten’.
Vladan Riedl van het Agentschap voor Natuur- en Landschapsbeheer legt uit dat men zich nu ook richt op ‘opvoedingsmaatregelen’ in de jongere bossen. Ze proberen het bos weer de structuur te geven die het honderd jaar geleden had.
Wat jij kunt leren van deze kever
Dit is meer dan alleen een verhaal over een insect. Het gaat over het waarderen van wat je al hebt. Als je in Nederland langs een oud landgoed of een voormalige veenweide rijdt en je ziet zo’n enorme, wijdvertakte eik staan die de zon vangt, weet dan dat dit een ecosysteem is dat je nergens anders makkelijk nabouwt. Die 100 jaar oude boom is de ‘gouden standaard’ voor biodiversiteit.
De les is simpel: de gebouwen die het langst blijven staan, hebben de sterkste fundering nodig. Voor een gezond ecosysteem zijn dat de bomen die al eeuwen meegaan.
Dankzij de inzet van deze specialisten krijgen we hopelijk nog generaties lang de kans om deze iconische structuren te bewonderen. Maar het blijft een race tegen de klok.
Wat is volgens jou het meest onderschatte natuurmonument in jouw omgeving? Laat het weten in de reacties!
