We zijn massaal gefascineerd door kunstmatige intelligentie. Maar voor studenten is het gebruik ervan een valkuil die hun meest cruciale vaardigheden kan uithollen. Ik sprak met een wiskundedocent die de huidige hype vergelijkt met een zware vorm van valsspelen: het is alsof je je voorbereidt op een zware marathon, maar je trainingen met de auto aflegt. Dit gebeurt nu op veel Nederlandse universiteiten, en de gevolgen kunnen desastreus zijn voor kritisch denken.
Als je nu op het punt staat een scriptie in te leveren of een complex probleem op te lossen, is het verleidelijk om de snelle antwoorden van ChatGPT te slikken. Maar waarom zou dit volgens experts juist de vaardigheden ondermijnen die je met je diploma wilt bewijzen? Het gaat niet om de tool zelf, maar om de manier waarop we die nu misbruiken.
De ‘Nieuwe Rijke’-fase van AI en het leeglopen van de oefenpot
Docenten op universiteiten zien een duidelijk patroon. We bevinden ons momenteel in de beginfase van AI-adoptie, wat de expert omschrijft als de fase van de “nieuwe rijken”. We hebben eindelijk toegang tot een ontzettend krachtig hulpmiddel en we misbruiken het uit fascinatie.
De kern van het probleem ligt in het ontwikkelen van essentiële denkvaardigheden:
- Structuur zoeken: AI kan perfecte samenvattingen maken, maar je leert het proces van structureren niet meer.
- Oefening in abstractie: Vooral bij vakken als wiskunde is het denkproces de spier die je moet trainen.
- Filteren van informatie: Het vermogen om ruis van signaal te scheiden neemt af als de machine al het selectiewerk doet.
Het is een tragische ironie. De technologie die belooft processen efficiënter te maken, maakt tegelijkertijd het ‘echte’ leren overbodig.
De marathonloper die de weg mist
De metafoor van de marathonloper blijft het meest treffend. Een marathon vereist uithoudingsvermogen, spierkracht en het vermogen om pijn en vermoeidheid te doorstaan. Als je dit proces per auto aflegt, kom je weliswaar aan de finish (het ingeleverde document), maar je hebt de noodzakelijke conditie gemist. Je hebt de 'marathonspier' niet ontwikkeld.
Voor studenten die vandaag de dag afstuderen aan technische of economische faculteiten, is die denkspier hun belangrijkste bezit. Het gaat er niet om dat je de formule kent, maar dat je weet hoe je die formule moet afleiden als de standaardbronnen er niet zijn.
Onze hersenen zijn evolutionair gevormd om de fysieke, sociale wereld te begrijpen, niet abstracte systemen. Leren is het opbouwen van deze abstracte paden. Wanneer AI de hele route al voor je uitstippelt, leg je geen neurologische verbindingen aan.
Hoe de Docenten Kijken naar de Toekomst
Dit betekent niet dat AI verboden moet worden. Net zoals de rekenmachine in de klas voor bepaalde taken onmisbaar is geworden, zal ook AI een plek krijgen. Maar de overgang moet beheerst zijn.
Toen ik sprak met de docent, benadrukte hij dat de *inhoud* van de wiskunde nauwelijks verandert. Wat wel verandert, zijn de didactische hulpmiddelen. Goed lesgeven vandaag de dag is veel meer gericht op video’s en interactieve media dan dertig jaar geleden.
Het sleutelwoord voor onderwijsinstellingen is integratie, geen vervanging. Waar zet je AI in om het onderwijs te verdiepen, en waar beperk je het om de fundamentele vaardigheden te waarborgen?
Hier is een hack voor iedere student die AI gebruikt:
- De Dubbele Check: Laat AI het eerste concept schrijven, maar herschrijf daarna 70% van de tekst met je eigen, trage denkwerk. Dwing jezelf om elke zin te verbeteren.
- Gebruik de AI als Sparringpartner, Niet als Ghostwriter: Vraag de AI om de zwakke punten in je eigen argumentatie te identificeren in plaats van het argument zelf te formuleren.
- Focus op de 'Waarom': Besteed je eigen tijd aan de diepe, contextuele ‘waarom’-vragen; de ‘hoe’-vragen kun je deels delegeren.
De Grote Balans Ooit Gevonden?
Het is duidelijk dat de overvloed aan online middelen, inclusief AI, een tweedeling creëert. De slimste studenten gebruiken het als een extra versneller. De minder bekwame studenten raken gewend aan de automatische piloot, waardoor de kloof met de eerste groep groter wordt. Dit zorgt voor een spanningsveld in de collegezalen.
We moeten als maatschappij beslissen: willen we studenten die output leveren, of willen we studenten die fundamenteel kunnen denken wanneer de AI even uitvalt? Welke vaardigheid vind jij belangrijker in jouw vakgebied: snelheid of diepgang?
