Misschien zit je deze dagen binnen, wachtend op de lente, terwijl je de winterkou probeert te trotseren. Maar terwijl je de verwarming hoger zet, gebeurt er iets spectaculairs boven je hoofd. De Nasa heeft zojuist de kalender voor januari vrijgegeven en de grootste planeet in ons zonnestelsel komt in vuur en vlam te staan.
Dit is je kans om een hemels schouwspel te zien dat in helderheid alleen wordt overtroffen door onze eigen maan en de planeet Venus. Vergeet dure hobby’s; dit is een gratis, grootschalig evenement dat je niet wilt missen. Wij duiken in de specifieke datum waarop de actie plaatsvindt, zodat je niet met je neus in de boter valt.
Waarom Jupiter opeens zo schittert
Het fenomeen waar we het over hebben, is geen alledaagse helderheid. Jupiter, de enorme gasreus die er normaal uitziet als een heldere, maar stabiele ster, wordt tijdelijk de onbetwiste ster van de nacht. Dit komt door een astronomische stand die de 'oppositie' heet.
De cruciale datum: 10 januari
Op 10 januari bereikt Jupiter zijn jaarlijkse hoogtepunt. Wat gebeurt er dan precies? De Aarde schuift precies tussen de Zon en Jupiter. Dit klinkt misschien simpel, maar het betekent dat de planeet de hele nacht perfect zichtbaar is, van zonsondergang tot zonsopgang, en op zijn grootst lijkt.
Voor ons hier in Nederland (of België) betekent dit;
- Maximale helderheid, zelfs met lichte stadsverlichting.
- Meer dan gebruikelijke zichtbaarheidstijd gedurende de nacht.
- De kans om meer details te zien dan normaal.
Wat je écht kunt zien (zonder dure apparatuur)
Veel mensen denken dat je voor astronomie een dure telescoop van duizenden euro’s nodig hebt. Dat is onzin voor dit soort evenementen. Zelfs met een simpele verrekijker, zo’n ding dat je misschien al jaren op zolder hebt liggen, kun je een verschil zien. Ik merkte dit zelf toen ik een paar jaar geleden voor het eerst naar Saturnus keek met een oude 10x50 binoculaire kijker.
Kijk je met zo’n verrekijker, dan zou je in theorie zelfs al de vier grootste manen van Jupiter moeten kunnen onderscheiden – kleine stipjes die als satellieten rond de planeet dansen. Zelfs zonder hulpmiddelen zal Jupiter eruitzien als een punt dat veel stabieler en helderder schijnt dan de meeste sterren om hem heen.
Volgens de Nasa is dit typisch een moment om kinderen enthousiast te maken voor wetenschap. Het vereist geen ingewikkelde berekeningen, alleen een heldere hemel en een beetje geduld.
Niet alleen de Reus: Andere sterrenfeesten in januari
Hoewel Jupiter de show steelt, is de maand niet voorbij na de 10e. Als je echt een nachtelijke waarnemer bent, houd dan ook deze data in je agenda:
Aan het einde van de maand, rond 23 januari, kun je een 'kosmische ontmoeting' zien. Saturnus en de Maan lijken dan extreem dicht bij elkaar te staan. Ze staan op astronomisch gezien immens ver uit elkaar, maar door de hoek lijken ze bijna elkaars hand vast te pakken.
Daarnaast is de M44-sterrenhoop (de Praesepe of bijenkorfzwerm) de hele maand een aanrader. Deze verzameling van meer dan duizend sterren is prachtig in een donkere omgeving, bijvoorbeeld als je even de stadsgrenzen van Amsterdam of Antwerpen verlaat.
Dus, voordat de winter echt toeslaat en de nachten korter worden, plan deze ene avond in. Het is de perfecte gelegenheid om je even los te maken van de dagelijkse beslommeringen. Welke hemellichamen zijn jouw favorieten om naar te kijken als het koud is?
