Stel je voor: een oceaan zo groot dat deze de aarde zou overtreffen, verborgen onder kilometers dik ijs op een maan van Jupiter. Dat is Europa, de droomlocatie voor iedereen die hoopt op buitenaards leven. Maar zojuist hebben we nieuws dat deze droom flink kan afkoelen—letterlijk.
Recente data van de Juno-sonde heeft een verrassend inzicht gegeven in die ijskorst, en het is niet wat wetenschappers hoopten. Als je een beetje geïnteresseerd bent in ruimtevaart, of je je afvraagt of we echt alleen zijn in het universum, lees dan verder. Want de dikte van het ijs is misschien niet het grootste probleem hier.
Wat Juno ons écht vertelde over Europa’s ijskap
Sinds de jaren '90 dachten we dat Europa een dikke ijslaag had (ergens tussen 10 en 50 km) met daaronder vloeibaar water. Dit water was de Heilige Graal; de plek waar leven zou kunnen ontstaan, mits er voedingsstoffen van buitenaf konden binnendringen.
De Amerikaanse Juno-sonde vloog in september 2022 heel dicht langs Europa (slechts 360 km hoogte). Dit gaf ons de eerste echte radarmetingen van de korst. En hier komt de eerste verrassing.
De dikte valt binnen een nauwere marge
De onzekerheid over de dikte is aardig afgenomen. We wisten dat het ergens tussen de 10 en 50 km zat. Nu schatten onderzoekers het in op 19 tot 39 kilometer. Best veel, maar dat is niet het punt dat het verschil maakt tussen leven en geen leven.
Het gaat om de structuur. Wij keken naar de scheuren en barsten in het ijs—de 'snelwegen' voor materie.
De 'Sealed Jar' hypothese
Wetenschappers, waaronder degenen van het Caltech, keken naar de Juno-gegevens en concludeerden iets verontrustends: de ijskorst is veel uniformer dan we dachten. Dit klinkt misschien als een goed ding, maar in de zoektocht naar leven is uniformiteit de doodsteek.
- Kleine scheurtjes en imperfecties die de oceaan zouden voeden, blijken nauwelijks dieper dan een paar honderd meter te zijn.
- Gaten zijn klein, met een diameter van slechts centimeters.
- Er zijn te weinig diepe, verticale doorgangen.
Wat betekent dit praktisch? Het lijkt erop dat de oceaan onder het ijs volledig is afgesloten van het oppervlak. Vergelijk het met een pot jam die je al miljarden jaren hermetisch hebt afgesloten. Het spul dat er aan het begin in zat, zit er nu nog steeds in, zonder verse aanvoer van suikers of zouten van buitenaf.
Voor biologen is dit een harde klap. Om complex leven in stand te houden heb je een constante stroom van koolstof en andere essentiële moleculen nodig. Als deze aanvoer stopt, zal elke primitieve vorm van leven langzaam uitsterven, omdat er geen nieuwe 'brandstof' meer binnenkomt.
Helen Maynard-Casely, een onderzoeker die aan de analyse meewerkte, vatte het samen: “Je zit vast met wat er aan het begin in de oceaan zat.”
Wat nu? De Europa Clipper en de hoop
Gelukkig is de missie nog niet voorbij. De volgende grote stap is de Europa Clipper-sonde, gelanceerd in 2024, die ons rond 2030 moet bereiken. Deze is uitgerust met betere instrumenten om de chemische samenstelling van de ijskorst en (hopelijk) de oceaan zelf te analyseren.
Zij moeten uitwijzen of er chemische reacties aan de onderkant van de korst plaatsvinden die alsnog de nodige energie kunnen leveren, zelfs zonder aanvoer van boven. Tot die tijd moeten we accepteren dat Europa misschien wel een gigantische, koude, en zeer geïsoleerde waterbol is.
Wat denk jij? Is het vinden van een gesloten oceaan teleurstellend, of maakt de potentie van de gesloten omgeving het juist een uniek biologisch experiment?
