Stel je voor: je loopt langs de kust in Portugal en struikelt bijna over iets wat de wetenschap zou kunnen herschrijven. Dat is precies wat er gebeurde bij Santa Cruz, nabij Torres Vedras. Onder de kliffen werd een nest met eieren gevonden die al 150 miljoen jaar oud zijn. Dit is geen schatkaart; dit is een tijdcapsule uit het late Jura.
Waarom dit nu opeens belangrijk is? Het zand waarin de fossielen lagen, vertelt een compleet ander verhaal dan we gewend zijn van andere vondsten. Het suggereert dat deze Carnivore dinosaurussen (ja, waarschijnlijk roofdieren) een heel specifieke methode hanteerden bij het leggen van hun kroost.
De verrassing van de locatie: geen typisch nest
De meeste gefossiliseerde nesten lijken alsof ze simpelweg op de grond zijn neergelegd. Dit exemplaar, ontdekt door de Maatschappij voor Natuurlijke Historie, wijkt sterk af. Het lag in een zeldzaam, korrelig zandsteen.
Dit zandsteen is de eerste grote aanwijzing. Het is zeldzaam en wijst mogelijk op een rivierdelta als locatie. In plaats van een open veld, lijken we hier te kijken naar een soort oeroude oever.
Wat de eieren ons vertellen over de ouders
De onderzoekers, waaronder Bruno Camilo van het Hoger Technisch Instituut van Lissabon, waren verbaasd over de organisatie. De eieren lagen niet zomaar verspreid; ze waren keurig gerangschikt. Dit gebeurt niet door een simpele vloedgolf die alles meevoert.
- Orde in chaos: De precieze plaatsing wijst op intentie van de moeders.
- Kleine formaat: Het nest zelf was verrassend klein.
- Dekking: Anders dan anders, lijken deze eieren (deels) bedekt te zijn geweest met sediment.
Het 'Uitkomst'-scenario: massale succesvolle geboorte
Het meest fascinerende detail is de staat van de schaalhelften. Ze wijzen op een zeer succesvolle uitkomst. Bijna alle dinosauruseitjes kwamen uit.
Je ziet aan de afdrukken van de openingen dat de schalen zijdelings uit elkaar vielen tijdens het uitkomen, met weinig verspreiding. Dit impliceert dat de kleintjes direct na het uitkomen in het nest bleven. Dit is een enorme afwijking van wat we doorgaans zien.
Wat veel mensen over het hoofd zien, is de implicatie: deze beesten zorgden wellicht voor actief broedzorg, althans lang genoeg om de kuikens te stabiliseren na de geboorte.
De volgende stap: De CT-scan ontrafelt het mysterie
Om dit mysterie definitief op te lossen, worden de fossielen nu naar het laboratorium gebracht. Ze ondergaan een computertomografie (CT-scan).
Als je aan een CT-scan bij de dokter denkt, is dit vergelijkbaar, maar dan voor steen. Wetenschappers hopen hiermee een 3D-model te maken van de binnenkant. We hopen dat ze de bewaarde resten van de embryo’s vinden. Als dat lukt, krijgen we een ongekend gedetailleerd beeld van de laatste uren van deze prehistorische kuikens hier, in ons eigen Europa.
Portugal is trouwens een van de weinige plekken wereldwijd waar zó goed bewaarde eieren uit het late Jura worden gevonden. Het is alsof de geologie hier een archiefkamer is gebleven.
We hebben nu bewijs dat deze dino's hun nesten mogelijk deels ingroeven, wat hen beschermde tegen temperatuurschommelingen – een slimme truc die we zelfs nu nog bij vogels zien. Maar welk ander dier uit het Jura had zulke geavanceerde nestbouwtechnieken?
