Stel je voor: je opent je voordeur in een rustige Nederlandse wijk, maar plotseling blijkt de geschiedenis van onze voorouders veel ingewikkelder dan je dacht. Jarenlang dachten we dat de Neanderthaler en de vroege Homo sapiens elkaar grotendeels ontweken in Europa. Nu wijst nieuw onderzoek naar een specifieke regio in Spanje waar dit cruciale ‘contactmoment’ misschien wel plaatsvond.
Dit is geen saaie les uit een geschiedenisboek; dit verandert ons beeld van de menselijke evolutie. Als je dacht dat de Spaanse zon alleen lekker is voor toeristen, bereid je dan voor op een koude douche over ons prehistorische verleden.
Waar de twee menssoorten elkaar kruisten: een geografische klik
Wetenschappers van de Universiteit van Keulen hebben een fascinerend nieuw model gebruikt. Ze simuleerden hoe populaties mensachtigen 50.000 tot 38.000 jaar geleden heen en weer trokken in Spanje, precies tijdens de overgang van het Midden- naar het Vroeg-Paleolithicum.
Wat ze ontdekten, tart de verwachtingen. De meeste modellen lieten zien dat de groepen elkaar ternauwernood raakten. De Neanderthalers trokken zich terug naar de kustrefugia, terwijl de moderne mens vanuit Frankrijk zuidwaarts kroop. Maar in een paar simulaties kwam er een duidelijke hotspot naar voren.
Het Noordwesten: de historische kruising
De plek met de hoogste waarschijnlijkheid voor overlap lag niet in het midden of zuiden, maar ver in het noordwesten van het Iberisch Schiereiland. Waarom precies daar?
- Snelle Moderne Aankomst: De Homo sapiens volgde de Cantabrische kustlijn relatief vroeg, wat de kans op een ontmoeting vergrootte.
- De Laatste Standplaats: Bepaalde Neanderthaler-groepen hielden in die regio stand, net voordat ze definitief verdwenen.
In deze specifieke mix van factoren biedt het model ruimte voor een korte, gelimiteerde interactie. Dit was geen gezellige buurtbarbecue, maar eerder een vluchtige ontmoeting.
Het DNA-bewijs: Hoe klein was de kans?
Je zou denken dat zo’n ontmoeting grote gevolgen had. Maar de cijfers zijn verrassend. Slechts ongeveer 1% van alle gesimuleerde scenario’s leidde tot enige vorm van menging. Toch laat dit 1% een duidelijke afdruk achter.
Wanneer menging plaatsvond, toonden de gesimuleerde nakomelingen een genetische overlap van 2% tot 6%. Het is bizar om te bedenken dat een klein percentage van ons DNA vandaag de dag het bewijs is van die zeldzame botsing duizenden jaren geleden.
Dit onderzoek is cruciaal: het verandert de hypothese van een geleidelijke vervanging in een mogelijk scenario van late, lokale interactie.
Het klimaat was de echte spelbreker
Veel mensen wijzen in de verhalen vaak naar de Homo sapiens als de reden waarom de Neanderthalers verdwenen. Maar dit onderzoek benadrukt dat het klimaat de grootste rol speelde. Denk aan de ijstijd-episoden, de zogenaamde Heinrich-events, die zorgden voor extreme kou en een tekort aan bronnen.
Wanneer de Neanderthaler-populaties klein en sociaal fragiel waren, was elke klimaatschok een klap die moeilijker te verwerken was. De komst van de moderne mens was dan eerder de druppel dan de start van de tragedie.
De onverwachte binnenlandse snelweg
Naast de kustroutes ontdekte het model ook een onverwachte binnenlandse route. Het Duero-dal fungeerde blijkbaar als een soort prehistorische snelweg, die de regio Cantabrië verbond met Portugal. Dit verklaart waarom archeologische vindplaatsen in het westen soms sneller bezet leken dan verwacht.
Het onderzoek sluit het debat niet af – het verfijnt het alleen maar. Als die historische ontmoeting in Spanje geweest is, dan is de kans het grootst dat je vandaag op vakantie zou zijn geweest in het groene, ruige noordwesten.
Wat denk jij? Zouden we de Neanderthalers (die overigens fantastische gereedschapsmakers waren) überhaupt herkend hebben als we ze nu tegenkwamen? Laat hieronder je gedachten achter.
