Als je de recente satellietbeelden ziet die de Atlantische Oceaan doorkruisen, zou je bijna denken aan een gigantische olievervuiling. Een brede, bruine massa strekt zich uit van de West-Afrikaanse kust tot in het Caribisch gebied. Maar dit is iets anders, en volgens experts is het misschien wel een nog zorgwekkender teken voor onze oceanen.
Dit fenomeen, dat de laatste tien jaar steeds vaker voorkomt, heeft een naam: Sargassum. Het is een soort bruin zeewier dat, wanneer het te veel wordt, een ondoordringbaar tapijt vormt. Wat maakt deze recente verschijning anders dan de eerdere? De omvang is gigantisch. In mei 2025 registreerden satellieten een biomassa van maar liefst 38 miljoen ton. Dat overtreft de records van voorgaande jaren en bevestigt dat we hier te maken hebben met een grensoverschrijdend, ernstig probleem.
Wat is Sargassum en waarom is het nu een probleem?
In normale hoeveelheden is Sargassum een zegen. Het is een drijvende habitat waar vissen en talloze andere zeedieren van profiteren. Je zou het kunnen zien als de 'zwevende jungle' van de oceaan.
Het probleem ontstaat wanneer, door specifieke omstandigheden, er massale concentraties ontstaan. NASA volgt deze 'Grote Sargassum Gordel' al sinds 2011, een band die zich uitstrekt van Afrika tot aan de Golf van Mexico. Je kunt in Nederland misschien denken: dat is hun probleem, niet het onze. Maar de oorzaken en gevolgen zijn wereldwijd relevant.
De zoektocht naar de oorzaak
Wetenschappers wijzen niet naar één enkele boosdoener. Het is een perfecte storm van milieuveranderingen. Wij, als consumenten, merken daar vaak niets van, maar de oceaan reageert wel degelijk:
- Opwarming van de oceaan: Warmere watertemperaturen en langere warme seizoenen geven het wier meer kans om exponentieel te groeien.
- Voedingsstoffen-overload: Afvalwater, industriële lozingen en zelfs atmosferische neerslag voeden het Sargassum. Het is alsof je de planten in je tuin te veel mest geeft.
- Wind en stroming: De oceaanstromingen 'duwen' deze drijvende massa vervolgens naar de kusten, waar het daadwerkelijk zichtbaar en schadelijk wordt.
De impact op de kustlijn: verder dan alleen een vieze stranddag
Wanneer deze enorme hoeveelheden wier de stranden bereiken, begint de ontbinding. En dat is waar de echte ellende begint. Terwijl de massa wegrott, gebeuren er twee dingen die je echt zorgen moeten baren:
- Zuurstoftekort: Het rottende materiaal slokt de zuurstof in het water op. Vissen en ongewervelde dieren stikken letterlijk.
- Giftige gassen: Het ontbindingsproces geeft irriterende gassen af. Denk aan de stank die je soms aan de Noordzee ruikt na een warme periode, maar dan vele malen erger, wat zelfs ademhalingsproblemen kan veroorzaken bij strandgangers.
Voor kustgemeenschappen lijken de directe kosten het grootst. Het verwijderen van strandslib dat vermengd is met zand vereist zware machines en logistiek. De kosten voor opruimen lopen jaarlijks in de honderden miljoenen euro's. Dit is dus niet alleen een ecologisch probleem; het is economisch rampzalig voor gebieden waar toerisme de ruggengraat van de economie is.
Wat kunnen wij hier als 'landrotten' aan doen?
Er is geen magische knop om dit proces te stoppen. Het is een symptoom van een dieperliggend probleem: de algemene gezondheid van onze oceanen. Toch zijn er stappen die wereldwijd de druk kunnen verminderen, al is dit slow work, net als het aflossen van een studieschuld.
Mijn advies is om je te richten op preventie van de bron:
- Betere nutriëntenfiltering: Lokale overheden moeten investeren in moderne waterzuiveringsinstallaties om te voorkomen dat teveel meststoffen via rivieren de oceaan in spoelen. Een beetje zoals je koffiefilter regelmatig moet vervangen, moeten wij onze afvalwatersystemen verbeteren.
- Vroege detectie: Systemen zoals het Sargassum Watch System (SaWS) van de Universiteit van Zuid-Florida zijn cruciaal. Zij geven autoriteiten vooraf een seintje over waar het wier gaat aanspoelen, zodat kusten proactief kunnen handelen in plaats van reactief.
- Verantwoordelijkheid afdwingen: Grote industrieën moeten strenger worden gecontroleerd op de uitstoot van afvalwater. Minder brandstof voor het wier betekent minder groei.
De verschijning van deze bruine gordel is een duidelijke, visuele waarschuwing van de natuur. Het Atlantisch gebied verandert sneller dan we dachten. Wat denk jij dat de meest actieve stap zou moeten zijn die wij (in Nederland of daarbuiten) kunnen zetten om de 'voeding' van zulke algenbloei te verminderen?
