Stel je voor: je loopt door de boomgaard in je eigen achtertuin of op je werkterrein en je ziet iets vliegen wat je in je leven nog nooit hebt gezien. In ons drukke leven, waar 'nieuw' vaak een app-update betekent, vergeten we dat de grootste verrassingen soms minuscuul en oeroud zijn. Ik merkte onlangs op dat een wetenschapper precies dit overkwam in Syracuse, New York, en het resultaat is een herinnering aan hoe kwetsbaar de natuur in je eigen provincie is.
Het gaat hier niet om een weggelopen huisdier of een exotische vogel. Het is een bij. Maar niet zomaar een bij. Het is een exemplaar dat door velen al meer dan een eeuw als functioneel uitgestorven werd beschouwd in die regio.
Het mysterie van de kastanjebij
Ecologen waren bezig met hun reguliere werk op het terrein van hun hogeschool, toen er plotseling een klein beestje langs vloog dat de onderzoeker moest doen stoppen. Wat bleek? Het was de kastanjebij (chestnut mining bee).
Dit klinkt misschien als een lokale anekdote, maar het verhaal hierachter is groter:
- Deze bijen zijn zeer gespecialiseerd. Ze voeden zich uitsluitend met de bloemen van de Amerikaanse kastanje en de chinquapin.
- De Amerikaanse kastanje was ooit een sleutelboom in het landschap, vergelijkbaar met hoe de eik of beuk hier in Nederland dominant is.
- Rond 1900 begon de kastanjestengelziekte (chestnut blight) de meeste kastanjebomen in het gebied te doden.
Waarom de bijen 'verdwenen' waren
Het verband is pijnlijk simpel: geen boom, geen gespecialiseerd voedsel. Door het verdwijnen van de boom verdwenen ook de bijen, die nergens anders nectar konden vinden. De laatste bevestigde waarneming in het zuiden van de staat was in 1904. Decennia werden overgeslagen. Men dacht dat ze de strijd hadden verloren van de ziekte.
En toen. Meer dan 120 jaar later, op een plek die ver buiten het oorspronkelijke verspreidingsgebied lag, werd ze opnieuw gespot. Het is alsof je een fossiel levend in je voortuin vindt.
Een kleine overwinning voor natuurbescherming
De wetenschapper die de vondst deed, beschreef het als een 'significant record'. Dit zegt meer dan alleen: 'leuk dat ze er weer zijn'. Het impliceert dat er iets in de omgeving is verbeterd.
Het blijkt dat de universiteit al jaren bezig is met een herstelproject voor de Amerikaanse kastanje. Ze planten doelbewust deze bomen terug op plekken waar ze ooit stonden, vooral in beheerde gebieden, zelfs nabij stedelijke centra.
Dit is geen toeval. De terugkeer van deze bij is waarschijnlijk een direct bewijs dat de inspanningen om de boom te redden, vruchten afwerpen. Het toont aan dat de natuur, als je haar de juiste kans geeft, zichzelf kan herstellen, zelfs met de hulp van een beetje menselijk ingrijpen.
Wat kun je hieruit leren voor jouw Nederlandse omgeving? Vaak zijn de verhalen over 'verdwenen' soorten niet omdat ze de strijd hebben verloren, maar omdat hun specifieke leefomgeving is weggevallen. Als we die leefomgeving terugbrengen, kunnen zelfs de meest zeldzame exemplaren terugkeren.
Wat is het laatste dier of insect dat jij in jouw directe omgeving zag en dat je dacht dat al lang verdwenen was uit jouw streek?
