Januari is traditioneel zo’n maand waarin we het liefst op de bank met een dekentje zitten. Maar terwijl je buiten de koude, donkere nachten vermijdt, bereidt de kosmos zich voor op een van de meest spectaculaire shows van het jaar. Dit is geen stoffig astronomie-college; dit is je persoonlijke gids voor de hemel, want de komende vier weken biedt een buitengewone reeks gebeurtenissen die je móet zien.
Als je dit nu niet naar buiten kijkt, loop je kansen mis die pas over maanden of zelfs jaren terugkomen. Ik heb de lijst voor je doorgespit. Vergeet die flauwe goede voornemens. Dit jaar pakken we de kijker erbij. Dit is wat er letterlijk boven je hoofd gebeurt deze maand.
De kosmische afsprakenlijst voor januari
Veel mensen denken dat de beste hemelverschijnselen in de zomer zijn. Dat klopt niet helemaal. De lange, schone nachten na de kerstdrukte zijn ideaal. Hier zijn tien momenten, van de helderste sterren tot zeldzame ontmoetingen.
1. Sirius bereikt zijn hoogste punt (1 januari)
Het nieuwe jaar start meteen met een teken. Sirius, de helderste ster die wij vanaf de aarde kunnen zien, staat rond middernacht op zijn hoogste punt. Hij wordt niet voor niets de ‘Nieuwjaarsster’ genoemd. Wat het extra interessant maakt dit jaar? Vlak boven Sirius, in het zuiden, zie je Jupiter en de bijna volle maan in elkaars buurt staan. Een perfecte nachtelijke oriëntatiehulp.
2. De Quadrantiden-meteorenregen (2-3 januari)
Meteorzwermen zijn vaak overschat vanwege de maan. De Quadrantiden zijn normaal gesproken een kraker met tot wel 25 vallende sterren per uur. Helaas, de volle maan zal dit jaar bijna alles wegvagen. Volgens de American Meteor Society kun je rekenen op minder dan 10 zichtbare meteoren, zelfs onder perfecte omstandigheden.
- Tip voor de vroege vogel: Ga nét voor zonsopgang naar buiten. Dan staat de radiant (het punt waar ze vandaan lijken te komen, nabij de Grote Beer) het hoogst.
3. De spectaculaire Supermaan (3 januari)
De eerste volle maan van het jaar is een supermoon. Dit gebeurt wanneer de maan vol is én op zijn dichtstbijzijnde punt bij de aarde staat. Het resultaat? De bol lijkt tot 14% groter en 30% helderder dan gemiddeld.
Het piekverlichtingsmoment is rond 5 uur ’s ochtends Nederlandse tijd, maar dat is niet de beste kijktijd. De maan ziet er het meest imposant uit als hij laag aan de horizon staat. Kijk dus bij zonsondergang of net voor zonsopgang.
Zeldzaam: Jupiter op oppositie (9-10 januari)
Dit is hét moment waar serieuze amateurs op wachten. Op 9 en 10 januari bereikt Jupiter de oppositie. Dat klinkt ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat de aarde precies tussen de gasreus en de zon in staat. Hierdoor is Jupiter het verst verwijderd van de zon en het dichtstbij de aarde.
Dit is de beste kans om Jupiter groter en helderder te zien in héél 2026. Hij zal niet meer zo dichtbij komen tot 2027. Zoek in het oosten rond zonsondergang, nabij het sterrenbeeld Tweelingen. Jupiter vormt dan een soort piramide met Sirius en de gordel van Orion.
4. De nieuwe maan: verstopte sterren (19 januari)
Hoewel de supermaan de krantenkoppen haalt, is de nieuwe maan op 19 januari cruciaal voor serieuze sterrenkijkers. Zonder maanlicht is de hemel inktzwart. Dit maakt nevels en verre sterrenhopen veel zichtbaarder.
Ik raad aan om dit weekend je verrekijker mee te nemen, mocht het helder zijn. Denk aan de Krabnevel of de grote Andromedanevel. Deze ‘onzichtbare’objecten komen nu echt tot leven.
5. Komeet C/2024 E1 (Wierzchos) bereikt perihelium (20 januari)
Een komeet die zonnewarmte zoekt. Op 20 januari is de komeet het dichtst bij de zon geweest (perihelium). Daarna zal hij weer zichtbaar worden, al is dit vooral een feest voor de zuidelijke hemisfeer.
De insider tip: Mocht je deze maand nog een trip naar zuidelijke oorden maken, zoek dan laag in het zuidwesten. Met een goede verrekijker zou je een schim van magnitude 8 kunnen zien. Wij op ons gematigde noorden krijgen een tweede kans in februari.
6. De Maan ontmoet Saturnus en Neptunus (22-23 januari)
Deze data zijn ideaal om de elegantie van ons zonnestelsel te zien. Kijk naar de dunne maansikkel die heel dichtbij de heldere Saturnus staat. Neptunus is met het blote oog vrijwel niet te zien, maar met een stevige verrekijker cirkelt hij dichtbij dit duo.
Je vindt ze kort na zonsondergang in het zuidwesten. Ze blijven een paar uur zichtbaar voordat westwaarts ondergaan.
7. Maan bedekt de Pleiaden (27 januari)
De wassende maan komt die nacht dicht bij de Pleiaden, de ‘Zeven Zussen’ sterrenhoop. Als je in Nederland bent, zie je ze de hele nacht vlak naast elkaar hangen. Het échte festijn is verder naar het zuiden, waar de maan een ware occultatie uitvoert – hij schuift letterlijk voor de sterren langs.
Zelfs als de maan de Pleiaden overlapt, is de kans groot dat je de helderste sterren door de maanrand heen blijft zien prikken. Neem een kleine telescoop mee voor het beste effect.
8. Maan en Jupiter nogmaals (30-31 januari)
De maand eindigt met een herhaling van het openingsverhaal. De wassende maan en Jupiter lijken de hele nacht samen op te trekken. Kijk direct na zonsondergang in het oosten naar dit duo. Ze reizen samen door de schemering en ondergaan pas bij zonsopgang in het noordwesten.
9. Uitmuntend Orion kijken (Hele maand)
De beroemde jager Orion is zichtbaar van november tot maart op ons halfrond, maar januari is de piekmaand. Het sterrenbeeld staat bijna de hele nacht hoog aan de hemel. Het is het beste moment om de beroemde gordel en de nevels goed te bekijken.
Wat veel mensen niet weten: Orion is omringd. De hele maand staat hij geflankeerd door de heldere Pleiaden aan de ene kant en Jupiter aan de andere. Zo heb je altijd drie herkenningspunten in één blikveld als je naar het zuiden kijkt.
Praktische tip: hoe hou je je ogen open?
De belangrijkste fout die je maakt bij winterkijken is te snel opgeven vanwege de kou. Koop voor een paar tientjes een simpele, thermische handwarmer (zoals je die voor skiën gebruikt) en houd deze bij je verrekijker vast of onder je vingers. Je hoeft geen dure uitrusting te hebben, maar comfort zorgt ervoor dat je 15 minuten langer buiten blijft staan. En 15 minuten kan het verschil maken tussen een wazige stip en een schitterende planeet.
Januari vraagt om een beetje doorzettingsvermogen, maar beloont je rijkelijk met hemelverschijnselen die het wachten waard zijn. Welk van deze tien momenten ga jij specifiek proberen te spotten in de komende weken?
