Stel je voor: je kijkt naar de eindeloze, donkere oceaan bij Sulawesi. Wat denk je dat er beneden, in de diepte, schuilt? Je bent er waarschijnlijk van overtuigd dat je alles wel weet over de dieren die daar leven. Maar de recente expeditie van BRIN en OceanX bewijst het tegendeel. Ze hebben 14 soorten megafauna geïdentificeerd, waaronder dieren die misschien wel nieuw zijn voor de Indonesische wateren. Dit is geen routineonderzoek; dit is een blik in een verborgen koninkrijk. En het verrast zelfs de experts.
Een geheimzinnige missie onder de Noord-Sulawesi golven
De missie heette officieel het ‘OCEANX-BRIN Collaborative Deep-sea Research and Capacity Building Program 2025 - Mission Leg 2’. Klinkt ingewikkeld, maar de resultaten zijn dat niet. Van 5 tot 24 januari 2026 ging een team van BRIN en OceanX het water op. Ze focusten niet alleen op de dieren, maar ook op de structuur van de zeebodem en zelfs op ‘rumpen’ (visverzamelinrichtingen).
Wat ik me afvroeg: hoe bewijs je dat er iets is, zonder het beestje direct te vangen? De technologie die ze nu inzetten is alsof je CSI op de bodem van de oceaan speelt. Ze gebruikten namelijk een revolutionaire techniek.
DNA traceren zonder de walvis te storen
Traditioneel zouden ze met boten en netten moeten vissen. Maar wetenschappers, zoals Andhika Prima Prasetyo van BRIN, maken nu gebruik van environmental DNA (eDNA) metabarcoding. Dit is de moderne manier om ‘mee te kijken’.
- Het werkt als een soort zoektocht naar genetische vingerafdrukken die de dieren achterlaten in het water.
- Ze ‘vissen’ dus naar DNA-sporen in plaats van de dieren zelf.
- Prasetyo omschreef het treffend tijdens een recente briefing: "Het is walvisspotten zonder de walvis kwaad te doen. Walvisjacht zonder speer."
Dit biedt een veel nauwkeuriger beeld van de populatieverdeling, zowel horizontaal als verticaal in de waterkolom. Als je bijvoorbeeld in Nederland je waterkwaliteit wilt checken, is deze methode al een standaard geworden, maar in de diepzee is dit goud waard.
De 14 vondsten: meer dan alleen vissen
Het team heeft tijdens de missie 14 grote diersoorten gelokaliseerd. Wat voor soorten waren dit? Het is een mix die je niet snel in een standaard aquarium ziet:
De grote telling van Meganfauna:
- 10 soorten zeezoogdieren (walvissen en dolfijnen, waarschijnlijk).
- 2 soorten haaien.
- 2 soorten zeeschildpadden.
Sekar Mira, onderzoeker van mariene zoogdieren, benadrukte dat ze sommige kolossale exemplaren, zoals potvissen (sperm whales) en spitssnuitdolfijnen, spotten met behulp van helikopterobservaties vanaf het schip. Maar de échte verrassing zat dieper.
De mogelijke Nieuwe Recordhouder
Onder de zeezoogdieren vonden ze iets zeldzaams: mogelijk de Indopacetus pacificus, ofwel de dolfijn van Longman. Als dit bevestigd wordt, is dit een officiële nieuwe vermelding op de biodiversiteitskaart van Indonesië. Dat is alsof je in een Nederlandse polder plotseling een zeldzame oer-eland ontdekt.
Het serieuze werk onder de vulkanische bergen
De expeditie gebruikte twee bemande onderzeeërs, die je kunt zien als de werkpaarden van de duik. De Nadir was verantwoordelijk voor het gedetailleerd filmen van de bodemstructuur, specifiek rond zogenaamde 'seamounts' (onderzeese bergen).
De andere onderzeeër, de Neptune, was uitgerust om monsters te nemen. Denk aan een slimme robotarm die watermonsters verzamelt met Niskin flessen en speciaal ontworpen ‘bio boxes’ om fragiele zeedieren levend terug naar het lab op het schip te brengen.
Het kaart brengen van die onderzeese bergen – die vaak hotspots van leven zijn – is cruciaal om te begrijpen hoe deze ecosystemen functioneren, zeker nu de visgronden van zeevarende naties zoals Indonesië onder druk staan.
De resultaten van deze gezamenlijke inspanning zijn een krachtige herinnering: we moeten de diepzee, zelfs die voor onze eigen kustlijn, beter begrijpen. Wat denk jij dat de eDNA-analyse nog meer aan het licht zal brengen als ze de data van de onderzeese bergen verwerken?
