Je verwacht het niet: een ijskoude avond aan de oever van het Balaton, en plotseling vangt het ijs een kleurenspel op dat je normaal gesproken alleen in expedities naar Scandinavië ziet. Afgelopen maandag was het zover. Een extreme zonnestorm gooide een lichtshow op onze hemel die zo fel was dat je hem zelfs kon spiegelen in het bevroren water.
Dit was geen normale zonsondergang. We hadden te maken met een G4 geomagnetische storm – een 'ernstige' verstoring op de vijfschaal. De deeltjesregen van de zon bereikte ons magnetisch veld met een intensiteit die zeldzaam is voor Centraal-Europa. Veel mensen misten dit fenomeen, of zagen alleen een vage gloed. Maar aan de zuidkust van het Balaton ving onze apparatuur het échte spektakel op.
Waarom het noorderlicht zo laag hing en zo intens was
Als we het hebben over het noorderlicht (Aurora Borealis), denken we vaak aan de typische groene sluier hoog boven de horizon. Maar deze keer was het anders. Naast de gebruikelijke rood-paarse tinten, zagen we een ongewone hoeveelheid helder groen.
Dit groene licht is de sleutel. Het vertelt ons dat de zonnedeeltjes niet alleen hoog in de atmosfeer botsten, maar tot veel lagere niveaus doordrongen.
Het verschil tussen de kleuren in de atmosfeer
Het is fascinerend hoe de kleur van de aurora direct vertelt hoe hoog de botsing plaatsvond:
- Rood en paars: Deze kleuren ontstaan op extreem hoge hoogtes, vaak boven de 300 kilometer. Hier reageren zuurstofatomen of stikstof.
- Helder Groen: Dit is het bewijs van een serieuze storm. Groen licht ontstaat wanneer de laagenergetische deeltjes in de atmosfeer botsen met zuurstofatomen tussen de 100 en 300 kilometer hoogte.
Een G4-storm heeft genoeg kracht om de zuurstofatomen op lagere niveaus te 'prikkelen' – en dat is precies wat we boven het Balaton hebben gezien. Het was alsof de atmosfeer een extra dunne filter had die de kleuren dichter bij huis bracht.
De spiegeling op het ijs van het Balaton
Veel mensen in Midden-Europa zien het noorderlicht vlekkerig, als een soort vage wolk. Maar de foto's die wij maakten langs de zuidelijke oever van het Balaton lieten iets spectaculairs zien: de reflectie in het ijs.
Wat veel mensen over het hoofd zien, is dat een glad, bevroren oppervlak fungeert als een perfecte spiegel. Dit zorgde voor een dubbel effect. Je keek niet alleen naar de hemel, maar ook naar een perfecte, gekleurde tegenhanger op de grond. Zonder deze ijzige reflectie zou de gebeurtenis waarschijnlijk minder indrukwekkend zijn overgekomen.
Mijn advies: Als je in Nederland of België een sterke zonneactiviteit voorspelling ziet (zeg G2 of hoger), zoek dan een groot, donker wateroppervlak dat net bevroren is. De kans op zo'n heldere spiegeling is groter dan je denkt.
Hoe je de volgende keer goed voorbereid bent
Deze gebeurtenis vraagt om snelle actie. Als je de volgende keer zo’n kans krijgt, wil je niet staan klungelen met je telefooncamera. Hier zijn de drie snelle stappen die professionals nemen:
- Zoom uit en stabiliseren: Gebruik een statief als je die hebt. Zo niet, leun dan tegen een boom of muur. Je hebt lange belichting nodig.
- Handmatig focussen: Zet de focus van je camera op 'oneindig' (het berg-symbool). Autofocus werkt in het donker zelden goed.
- Belichting instellen: Gebruik de pro-modus: ISO tussen 800 en 1600, en een sluitertijd van minimaal 5 tot 15 seconden.
Het was een zeldzaam moment toen die intense zonne-energie zo’n zichtbare poëzie creëerde boven een plek als het Balaton. Ik vraag me af: heb jij weleens een extreme weers- of hemelverschijning gezien die je totaal niet verwachtte in jouw omgeving?
